TARİHÇE

Oltu ilçesi, Çoruh Havzası'nda Oltu Çayı üzerine kurulmuş; Doğu Anadolu ve Karadeniz iklimlerinin kesişim noktasında yer alan, Erzurum'un en köklü ilçelerinden biridir. Kars, Ardahan ve Artvin yollarının birleştiği stratejik konumu ile tarihî Oltu Kalesi çevresinde şekillenen yerleşim dokusu sayesinde bölgenin önemli cazibe merkezlerinden biri olmuştur.

İlçenin manevi simgelerinden olan Aslan Paşa Camii ve Medresesi, dört asırlık geçmişiyle günümüzde de hizmet vermeye devam etmektedir. Ancak Aslan Paşa'nın kaleden camiye kadar uzanan geniş bir alanda tesis ettiği büyük vakıf mirası, Rus işgali ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki zorlu şartlar sebebiyle büyük ölçüde zarar görmüş, yer yer tamamen ortadan kalkmıştır. Bu mirastan günümüze yalnızca caminin bitişiğindeki tek katlı medrese odaları ulaşabilmiştir.

Bölge halkı Cumhuriyet'in ilk yıllarını yokluk içerisinde, sonraki dönemleri ise yoğun göç ve gurbetle geçirmiştir. Yer altı ve yer üstü kaynaklarının sınırlı oluşu, yöre insanını "okumak ve memur olmak" düşüncesine yöneltmiştir. Ancak bu imkân, özellikle köy çocukları için uzun yıllar boyunca ulaşılması güç bir hayal olarak kalmıştır.

1980'li yıllarda, bölgenin makûs talihini yenmenin en etkili yolunun "çocukları okutmak" olduğu düşüncesiyle harekete geçen Prof. Dr. Mustafa Ağırman, Erzurum İlahiyat Fakültesi'nde göreve başlamasıyla birlikte Oltu merkezli öğrenci faaliyetlerine hız kazandırmıştır.

Bir yandan evlerde kalan öğrencilerle yakından ilgilenen Ağırman, diğer yandan köklü bir hafızlık geleneğine sahip olan kendi köyü İnci Köyü'nde bir Kur'an kursunun açılmasına öncülük etmiştir. Köyde hafızlık eğitimini tamamlayan öğrencilerin ve çevre köylerden gelerek Oltu'daki okullarda eğitim gören gençlerin barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla, Birlik Camii'nin alt katında, yine Mustafa Ağırman'ın öncülüğünde 50–60 kişilik bir öğrenci yurdu faaliyete geçirilmiştir. Dönemin sınırlı barınma imkânları düşünüldüğünde bu yurt önemli bir ihtiyacı karşılamış ve büyük bir boşluğu doldurmuştur.

Köylerden ve çevre ilçelerden gelen öğrenci sayısının hızla artmasıyla birlikte barınma ihtiyacı daha da büyümüş; artan talep üzerine Karayolları Camii ve diğer camilerin alt katları da yurt olarak düzenlenmiştir. Kısa sürede bu yurtlarda barınan öğrenci sayısı 200'ün üzerine çıkmıştır.

1980'li yılların başında filizlenen bu gönüllü hareket, 1991 yılında kurumsal bir kimliğe bürünerek Oltu Birlik Beraberlik Yardımlaşma ve Dostluk Vakfı adıyla resmiyet kazanmıştır. Mütevelli Heyeti Başkanlığını Mustafa Ağırman'ın, vakıf icra müdürlüğünü ise Ahmet Altaş'ın üstlendiği bu dönemde eğitim, kültür ve yayıncılık alanlarında önemli bir atılım gerçekleştirilmiştir.

Öncelikle vakıf merkezi olarak Aslan Paşa Camii yakınlarında bir bina kiralanmış; bu yapı konferans salonu, kütüphane, çay ocağı, radyo merkezi, dergi odası, eğitim sınıfları ve sohbet alanlarıyla öğrenciler için tam anlamıyla bir kültür merkezine dönüştürülmüştür.

Bu dönemde vakıf mütevellileri, icra üyeleri, lise öğretmenleri ve öğrencilerin ortak gayretleriyle pek çok nitelikli faaliyet hayata geçirilmiştir:

• Mevlüt Akçay ve Kenan Hatunoğlu hocaların öncülüğünde hazırlanan Oltu'dan Selam Dergisi uzun yıllar boyunca burada hazırlanmış, Bursa ve İstanbul'daki hemşerilerin desteğiyle basımı gerçekleştirilmiştir.
• Bölgenin ilk yerel radyolarından biri olan Radyo Selam, 28 Şubat sürecine kadar başta Erkan Aydın olmak üzere öğrencilerin yoğun gayretiyle buradan yayın yapmıştır.
• Mübarek gün ve gecelerde çevre köy ve ilçelerde vaaz ve irşad faaliyetleri düzenlenmiş, vakıf öğrencileri dünya Müslümanlarıyla dayanışma günleri, şehitleri anma programları, Afganistan, Bosna ve Filistin'e destek etkinlikleri, tiyatro ve şiir geceleri aracılığıyla küresel İslami hassasiyetleri Oltu ve çevresine taşımaya gayret etmiştir. Dünya Müslümanlarının durumunu anlatan çeşitli sergiler açılmıştır.
• Okullar arası kültürel programlar ve bilgi yarışmaları düzenlenmiştir.
• Uzun yıllar boyunca Arapça bilgi yarışmaları, hadis ezberleme, siyer okuma, hafızlık ve Kur'an-ı Kerim'i güzel okuma yarışmaları tertip edilmiştir.
• Erzurum İlahiyat Fakültesi'nin kıymetli hocaları ile Türkiye'nin farklı bölgelerinden ilim adamları, gazeteciler, hatipler ve entelektüellerin katılımıyla çok sayıda konferans gerçekleştirilmiştir. Ayrıca büyük şehirlerdeki tiyatro grupları Oltu'ya davet edilmiştir.
• Bayramlaşma organizasyonları yapılmış; yaz dönemlerinde Oltu, İstanbul, Erzurum ve Rize başta olmak üzere farklı il ve ilçelerde yaz kursları ile Arapça ve İslami ilimler eğitimleri için kamp programları düzenlenmiştir.
• Eğitim ve tatil dönemleri boyunca, başta Mustafa Ağırman olmak üzere icazet sahibi hocalar tarafından Emsile, Bina, Avamil, İzhar ve medrese silsilesine ait diğer klasik İslami ilim metinleri okutulmuştur.
• Ali Ağırman, İhsan Çelik ve İbrahim Düzenli gibi Oltu merkezde görev yapan hafız ve kurra imamlar aracılığıyla hafızlık has okumaları ve kıraat dersleri icra edilmiştir.
• Yöre insanının ekonomik seviyesine katkı sağlamak amacıyla halıcılık kursları gibi mesleki eğitimler düzenlenmiş, üniversite sınavlarına yönelik etüt ve hazırlık kursları açılmış, ihtiyaç sahiplerine yönelik yardım organizasyonları gerçekleştirilmiştir.

28 Şubat süreci, tüm dinî sivil toplum kuruluşlarında olduğu gibi Oltu Birlik Vakfı'nı da etkilemiş ve bu dönemde öğrenci sayısında belirgin düşüşler yaşanmıştır. Bu zorlu süreçte Mevlüt Akçay başkanlık görevini devralmış ve vakfı yeni bir yapılanma sürecine taşımıştır. Ardından vakıf icra heyeti başkanlığını, 2025 yılına kadar uzun yıllar boyunca Arif Macit yürütmüştür.

2000'li yıllardan itibaren vakıf kendi mülkü olan binasına kavuşmuştur. Bu dönemde yurt faaliyetlerinin yanı sıra gençlik çalışmaları, ödüllü okuma yarışmaları ve hanımlara yönelik haftalık kültürel programlar ön plana çıkmıştır. Eğitim destek konferansları ve Siyer-i Nebi yarışmalarıyla kültürel canlılık korunmuştur. Ayrıca ana binaya ek olarak Alaaddin Aslan Binası ve Ayşe Ana Kültür Merkezi inşa edilerek hizmet kapasitesi artırılmış; bu yapılar özellikle resmî dinî eğitim yetkisine sahip devlet kurumları tarafından işletilmiştir.

2022 yılında gerçekleştirilen yönetim değişikliğiyle, Prof. Dr. Eşref Altaş başkanlığında, vakfın kendi öğrencilerinden oluşan yeni bir mütevelli heyeti teşkil edilmiştir. Bu süreçte Prof. Dr. Aslan Gülcü, Arif Macit ve Talip Tosun icra heyeti başkanlığı görevlerini yürütmüş; nihayet 2025 yılında bu göreve İlhami Şahin getirilmiştir.

Oltu Birlik-Beraberlik, Eğitim, Yardımlaşma ve Dostluk Vakfı'nda;

• Alaaddin Aslan Erkek Kur'an Kursu'nda, çeşitli iş birlikleriyle hafızlık eğitimi verilmektedir.
• Birlik Camii yanında inşa edilen yeni binada, LGS ve YKS'ye hazırlanan öğrenciler için, tecrübeli öğretmenler eşliğinde etüt ve kurs programları düzenlenmektedir.
• Hanımlara yönelik dinî ve kültürel dersler, gençler arası yarışmalar ile halkın akademi dünyasıyla buluştuğu konferanslar gerçekleştirilmektedir.
• Vakfa ait binalarda yüzlerce üniversite öğrencisine güvenli barınma imkânı sunulmaktadır.
• Bayramlaşma programları ve yaz istişare toplantıları düzenlenmektedir.
• Ayda bir gerçekleştirilen Birlik Beraberlik Sohbetleri aracılığıyla, yöre ilim adamları ile bölge halkı çevrim içi ortamda bir araya gelerek kültürel ve dinî eğitim faaliyetlerine devam etmektedir.
• Hayırseverler ile ihtiyaç sahipleri arasında köprü kurularak, Ramazan yardımları, zekât dağıtımları ve kurban organizasyonları yürütülmektedir.

Oltu Birlik Beraberlik Yardımlaşma ve Dostluk Vakfı, "nesil yetiştirme" davasını ilk günkü heyecanıyla ve çağın imkânlarını kullanarak sürdürmektedir.

Vakıf, geleceğe yönelik olarak;

• Yeni eğitim kampüsleriyle yöre eğitimine daha fazla katkı sağlamayı,
• Bölgenin manevi, ilmî ve sosyal kalkınmasını destekleyerek irfanı ve dayanışma ruhunu güçlendirmeyi,
• Tarihî birikimi kayıt altına alarak kültürel mirası gelecek nesillere aktarmayı,
• Geçmiş faaliyetleri yeniden canlandırmayı ve mevcut çalışmaları daha kapsamlı hâle getirmeyi hedefleyerek Anadolu'ya yayılan vakıf gönüllüleriyle ilim ve iyiliğin ışığını daha geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemektedir.